سیستم ترمز از آن دست واجباتی بوده که از ابتدای تولید خودرو در بخش‌های اصلی این وسیله‌ی نقلیه لحاظ شده است. چرا که هر جسم متحرکی برای توقف نیاز به عاملی بازدارنده دارد و سیستم ترمز همین عامل بازدارنده‌ی خودرو از حرکت است. این سیستم امروزه دارای اجزای مختلف است. همچنین انواع متفاوتی نیز دارد که هر یک از آن‌ها اجزایی مخصوص به خود دارند. ترمزهای کاسه‌ای و ترمزهای دیسکی اصلی‌ترین انواع این سیستم هستند که در بین آن‌ها امروزه استفاده از ترمز‌های دیسکی رایج‌تر و مرسوم‌تر است. همچنین بسیاری از سیستم‌های پیشرفته‌تر ترمز مانند ABS و EBD روی ترمزهای دیسکی قابل اجرا هستند. اکنون می‌خواهیم به کاربرد دیسک ترمز که مهمترین جزء این سیستم است بپردازیم.


ترمز دیسکی چیست؟
ترمز دیسکی بهترین ترمزی است که تا به امروز در خودروها استفاده شده است. در واقع از ترمزهای دیسکی برای متوقف کردن همه‌ی انواع وسایل نقلیه مانند خودروهای سنگین و حتی لوکوموتیو استفاده می‌شود. چرا که این نوع ترمز عملگراتر از انواع ترمز کاسه‌ای است. اجزای اصلی ترمز دیسکی عبارتند از:Brake Pads ،Rotor ، Caliper و Caliper Support. توضیح دقیق‌تر اینکه سیستم ترمز دیسکی از دو بخش اصلی روتر یا دیسک ترمز و کالیپر ترمز تشکیل شده است که دیسک به قسمت متحرک و کالیپر به قسمت ثابت چرخ متصل هستند. وظیفه کاهش سرعت چرخ که بر عهده‌ی مجموعه ترمز است با همکاری این دو بخش انجام می‌شود. در واقع زمانی که راننده پدال ترمز را می‌فشارد کالیپر ترمز تحت فشار روغن ترمز این فشار را به لنت وارد آورده و با ایجاد اصطکاک با دیسک از سرعتش وسیله نقلیه کاسته و آن را متوقف می‌کند. بیشتر خودروهای امروزی حداقل در چرخ‌های جلو از ترمز دیسکی بهره می‌برند. با توجه به اینکه دیسک ترمز در معرض حرارت و اصطکاک بالا قرار دارد جنس این صفحه‌ی گرد را معمولا از آلومینیوم، فولاد، چدن یا آهن می‌سازند .


انواع دیسک ترمز


دیسک چرخ‌ها را به طور کلی در دو نوع می‌سازند که با توجه به نیاز و شرایط، خودروسازان یکی از آن‌ها را انتخاب می‌کنند و بر روی اتومبیل نصب می‌کنند.
۱. دیسک چرخ معمولی
سطح این دیسک ترمز صاف و صیقلی است به همین دلیل هم آن را دیسک چرخ معمولی می‌نامند. اغلب این دیسک‌ها را از فلز آهن می‌سازند که ظرفیت گرمایی بالایی هم ندارد. به همین دلیل هم در صورتی که یک اتومبیل از چنین دیسکی استفاده کند قابلیت مناسبی برای ترمزگیری ندارد. زمانی که اتومبیل در سطح شهر در حال حرکت است به دلیل استفاده زیاد از ترمز این دیسک‌ها خیلی زود داغ می‌شوند و کارایی آن‌ها پایین خواهد آمد و علائم خرابی دیسک ترمز در آن‌ها مشاهده خواهد شد. به همین دلیل توصیه می‌شود که از این دیسک‌ها در شرایط آب و هوایی گرم و شهری استفاده نشود.

۲. ترمز دیسکی خنک ‌شونده یا هوا خنک
خودروهایی که امروزه روانه بازار می‌شوند بیشتر از این نوع دیسک‌ها استفاده می‌کنند که دارای قابلیت‌های گرمایی بیشتری نسبت به نوع معمولی است. طراحی این نوع از دیسک‌ها به شکلی است که بعد از انجام فرآیند ترمز، گرمای ایجاد شده بر اثر اصطکاک از آن خارج می‌شود و به همین دلیل هم بر اثر کارکرد زیاد در سطح شهر داغ نمی‌شوند. برای دفع گرما در این دیسک‌ها مهندسان آن را به شکل یک صفحه توخالی طراحی کرده‌اند که به این شکل می‌توان کانال‌های خنک کننده را در این دیسک چرخ‌ها تعبیه کرد. این نوع طراحی سطح مقاومت قطعه را بالا می‌برد و مانع از شکستگی آن می‌شود همچنین نشانه های خرابی دیسک ترمز در این نوع دیسک به مراتب کمتر دیده می‌شود.


1 - دیسک ترمز هوا خنک
با پیشرفت تکنولوژی همین نوع دیسک‌ها در مدل‌های مختلفی ساخته شده‌اند که به شرح زیر است:

2 - دیسک‌های دارای سوراخ
بر روی این نوع دیسک‌ها سوراخ‌هایی قرار داده شده است که توانایی خارج کردن حرارت از روی سطح دیسک را دارند. به این ترتیب اصطکاک و گازهایی که در هنگام برخورد لنت با سطح دیسک ایجاد می‌شود و می‌تواند بر روی عمل‌کرد دیسک چرخ تأثیر بگذارد از روی آن به بیرون می‌رود. تا اینجای کار سوراخ‌ها باعث به وجود آمدن مزیتی برای دیسک شده‌اند اما همین سوراخ‌ها می‌توانند سطح مقاومت دیسک را پایین بیاورند و در طولانی مدت باعث شکسته شدن دیسک شوند. هرچند که امروزه این نوع دیسک‌ها را با آلیاژهای بسیار محکم می‌سازند اما همچنان چنین امکانی وجود دارد.

3 - دیسک‌ شیاردار
بر روی این دیسک‌ها به جای ایجاد کردن سوراخ از ایجاد شیار استفاده می‌کنند. زمانی که لنت ترمز با صفحه دیسک برخورد می‌کند مقداری گاز و گرما را تولید می‌کند که توسط این شیارها از روی صفحه خارج می‌شود. این شیارها مانند یک کانال عمل می‌کنند و موجب می‌شوند که علائم خرابی دیسک چرخ در این قطعه دیده نشود و طول عمر آن به مراتب از نمونه‌های دیگر بالاتر باشد. سطح مقاومت این نوع دیسک‌ها بسیار بالا است به همین دلیل از آن ها در اتومبیل‌های مسابقه‌ای استفاده می‌کنند.


4 - دیسک مختلط
در این نوع از دیسک‌ها هم سوراخ در سطح قطعه دیده می‌شود و هم شیار به همین دلیل هم نام آن را دیسک مختلط گذاشته‌اند. با این‌که در این نوع دیسک شیار و سوراخ وجود دارد یک‌پارچگی قطعه حفظ شده و به خوبی می‌تواند حرارت و گازهای تولید شده از اصطکاک لنت و سطح دیسک ترمز را به بیرون انتقال دهد.

5 - دیسک موج دار
بیرون از صفحه دیسک به صورت موجی شکل است و دو طرف سطح آن دارای سوراخ است و در بین آن‌ها هم یک صفحه کوچک شیاردار وجود دارد. لازم به ذکر است دو طرفه دیسک فقط در مرکز به یکدیگر متصل هستند. این دیسک‌ها قابلیت‌های بسیار بالایی دارند و شرکت‌های بزرگ اقدام به تولید آن کرده‌اند.

نشانه های خرابی دیسک چرخ
دیسک‌ ترمز از آن دسته قطعاتی است که به مرور زمان ممکن است خراب شود، به همین دلیل بهتر است خرابی آن را تشخیص دهید و قطعه را تعویض کنید.

* – در زمان ترمز گرفتن یک صدا یا لرزش غیر متعارف حس می‌شود.

* – سطح دیسک‌ ترمز تغییر رنگ داده است.

* – زمانی ترمز می‌گیرید اتومبیل مسافت زیادی را طی می‌کند تا متوقف شود و با لرزش هم همراه است.

* – بر روی دیسک شیارهای کوچکی ایجاد شده است.

* – در هنگام ترمز گرفتن فرمان و پدال می‌لرزد و صدای سوت کشیدن به گوش می‌رسد.

* – فرآیند ترمزگیری به طور کامل صورت نمی‌گیرد و لنت ترمزها زود خورده می‌شوند.

* – داغ شدن بیش از اندازه دیسک ترمز

* – استفاده از لنت‌های ترمز بی‌کیفیت یا تعویض نکردن به موقع لنت ترمز موجب خرابی این قطعه می‌شود.

نام تفتان از کجا گرفته شده است؟در زبان بلوچی «تپت» به معنای گرما است، نام تفتان ریشه در کلمه تپتان دارد که خود جمع کلمه تپت است. به دلیل اینکه قله تفتان گرم و سوزان است آن را به این اسم نام گذاری کرده اند.نام تفتان قله تفتان با ارتفاع ۴۰۲۰ متر بلندترین قله در منطقه جنوب شرقی ایران در استان سیستان و بلوچستان است و در فاصله ۳۸۰ کیلومتری خط مستقیم شمال دریای مکران واقع شده است. کارشناسان حوزه لرزه شناسی معتقدند که این کوه آتشفشان نیمه فعال است و همچنان گاز گوگرد از آن خارج می شود. کوه تفتان در اصطلاح محلی به چهل تن معروف است و شایع است چهل تن از راشدین مذهبی در این کوه ناپدید شده اند و به همین دلیل به آن چهل تن می گویند این قله در ۱۰۰ کیلومتری شهر زاهدان واقع شده است. مدیران شرکت تفتان پارت با استناد به هویت کوه آتش فشانی تفتان ، نام این شرکت را مقتدرانه انتخاب نموده اند.